Het Fatbikeschandaal

Hoe bestuurlijke incompetentie het straatbeeld liet vullen met de lelijke sjoemelscooter.

Na vijf jaar tafelen en polderen gaan de eerste twee gemeentes overstag: lokale fatbikeverboden. Maar de plaag lijkt niet meer te stoppen. Per jaar neemt de fatbikestapel met meer dan 100.000 toe. De shredders van de arm der wet draaien overuren om alle in beslag genomen fatbikes te verpulveren maar het heeft allemaal geen zin, de wetteloosheid heeft gewonnen. Hoe zijn we hier gekomen?

Toen de eerste containers in de haven van Rotterdam aankwamen had men meteen moeten denken: ‘Willen we dit echt?’, zoals we in Nederland al jarenlang de elektrische step hebben tegengehouden, terwijl dit een plaag is in de meeste Europese hoofdsteden. Van een hebbedingetje is de fatbike gegroeid tot een TikTok-trend, een gadget voor jongeren. Zonder helm, zonder kenteken, zonder verzekering en vaak zonder enig benul van verkeersregels. Winkels van fatbike-importeur La Souris (bekend van Boos van Tim Hofman) schieten als paddenstoelen uit de grond om aan de ongeremde vraag te voldoen.

Ik snap de lol van het meest overbodige vervoersmiddel wel. Heb wel eens een ritje gemaakt op een opgevoerd exemplaar en je snapt wel dat je dit als dertienjarige zeker weten wilt hebben. Zoeft over het asfalt, lekker laag, veel grip en niet zo duur. Maar met de lol en het comfort komt ook de verantwoordelijkheid. Als je met 45 km/u door het stadscentrum zoeft en een overstekende boomer aanrijdt, betekent het ook dat je verantwoordelijk bent voor de gevolgen. En laat daar de gemiddelde dertienjarige nou niet toe in staat zijn.

De VIP stalling van fatbikes op Station Haarlem

Letselbike

In 2021 dook de fatbike voor het eerst op in het Letsel Informatie Systeem. Eén melding. In 2022 waren het er zeven. In 2023 al 75. In de eerste helft van 2024: 140. Toen alle 82 Nederlandse spoedeisende-hulpafdelingen in oktober 2024 een week lang fatbike-ongevallen registreerden, belandden er in een week 96 fatbikers op de SEH. Dat is 5.000 per jaar. Bijna de helft van de slachtoffers is tussen de 12 en 15 jaar oud. Een kwart heeft hersenletsel.

Een fatbike is geen speelgoedfiets. Het ding weegt gemiddeld 30 kilo, het dubbele van een normale stadsfiets, en 50% meer dan een gewone e-bike. Met een motor die op papier 250 watt levert maar in werkelijkheid vaak het dubbele of meer produceert. Op zo’n gevaarte met 45 km/u door een woonwijk rijden levert bij botsing een impact op die vergelijkbaar is met een bromfiets. Maar dan zonder de helm, het kenteken, de verzekering en het rijbewijs die bij een bromfiets wél verplicht zijn.

Opvoeren

Opvoeren is heel eenvoudig: Op TikTok staan instructievideo’s met duizenden likes. Bij sommige fatbikes is het een kwestie van een code invoeren via het display, bij andere klik je er een gashendel van 10 tot 15 euro in die je gewoon via Bol.com bestelt. Een kwartier werk voor een twaalfjarige met een schroevendraaier en zijn fatbike gaat van 25 naar 50 km/u. Gewone e-bikes van Gazelle of Batavus zijn juist moeilijk op te voeren: Fabrikanten besteden daar moeite aan. Bij de goedkope Chinese fatbikes is de opvoerbaarheid feitelijk een verkoopargument. Dat verschil zegt alles over het soort product dat we het land hebben binnengelaten.

Het polderen

In 2023 trokken gemeentes massaal aan de bel bij het ministerie na de flinke toename aan ongevallen en het gevoel te hebben dat ons land volloopt met illegale voertuigen. Al eind 2022 had de Inspectie Leefomgeving en Transport geconstateerd dat 27 aanbieders ten onrechte voertuigen als legale e-bikes op de markt hadden gezet. Het probleem was dus al gesignaleerd. Maar er gebeurde niets.

Minister Harbers kondigde in maart 2024 een ‘aanvalsplan’ aan: een verbod op opvoersetjes. De gemeenten vonden het onvoldoende. In juni 2024 boden vijftig gemeenten, samen met de Fietsersbond en artsenorganisaties, een petitie aan bij de Tweede Kamer. Diezelfde maand lag er al onderzoek van Sweco dat concludeerde dat aparte regels voor fatbikes juridisch niet haalbaar waren. In september 2024 stemde de Tweede Kamer voor een helmplicht en minimumleeftijd van 14 jaar.

Maar toen kwam de werkelijkheid van het poldermodel. Minister Madlener vroeg zich filosofisch af: “Als je dan dunnere banden op je fatbike zet, heb je een fatbike met smalle banden. Dus wat is een fatbike?” Daar had de minister een punt. Maar het is wel een punt dat je in 2021 had moeten bedenken, niet toen er al een half miljoen fatbikes rondreden. In december 2024 zou Madlener de nieuwe regels bekendmaken, maar er kwam niets. In augustus 2025 informeerde zijn opvolger Tieman de Kamer: Voor de derde keer bleek uit onafhankelijk onderzoek dat aparte regels voor fatbikes onuitvoerbaar zijn. Het plan werd een helmplicht voor alle e-bikes, voor jongeren onder 18. Wetsvoorstel verwacht: najaar 2026. Beoogde invoering: 2027.

2027. Zes jaar nadat de eerste fatbiker op de SEH belandde. Vijf jaar nadat de ILT constateerde dat er illegale voertuigen verkocht werden. Drie jaar nadat de Kamer stemde voor maatregelen. En het enige dat er dan komt is een helm. Geen kenteken. Geen typekeuring. Geen minimumleeftijd. Een helm.

Terug naar de stepjes: Het meest beschamende aan dit hele dossier is dat Nederland wél in staat bleek om de elektrische step effectief te reguleren. Een e-step, een apparaat van 10 kilo, heeft een RDW-goedkeuring nodig, een kentekenplaat, een verzekering, en je moet minimaal 16 zijn. Dit was makkelijk geregeld, en alle illegale exemplaren worden bij de poort geweigerd.

Een fatbike van 30 kilo, makkelijk op te voeren tot 60 km/u, met batterijen die huizen in brand kunnen zetten, mag zonder ook maar iets door elke tienjarige over de stoep worden gestuurd. Dezelfde overheid, dezelfde wetgeving, dezelfde verkeersinfrastructuur. Maar hier kunnen we het opeens niet meer.

Het Amsterdamse raadsreservaat

En dan is er nog het Amsterdamse debat. Toen de gemeente fatbikes wilde weren uit drukke parken, uitte GroenLinks-raadslid Elisabeth IJmker haar zorgen dat ‘een bepaalde groep jongeren wordt gestigmatiseerd’. De Vonk sprak van een ‘heksenjacht op onze jongeren op fatbikes’. PvdA wilde liever een verbod op álle e-bikes, waarmee natuurlijk ook de 73-jarige met haar Batavus-stadsfiets niet meer het Vondelpark in mag.

Verkeerswethouder Van der Horst reageerde: “Ik heb gezien dat in alle stadsdelen jongeren op fatbikes zitten. Niemand zegt ook welke groep dat zou zijn.” De angst om te stigmatiseren werd een excuus om niet te reguleren. Het resultaat: een voertuig dat jaarlijks duizenden jongeren op de spoedeisende hulp doet belanden wordt beschermd door dezelfde progressieve reflex die bedoeld was om diezelfde jongeren te beschermen.

Rebellerende gemeentes

Omdat Den Haag faalde, grepen gemeentes naar het enige wapen dat ze hadden: de APV. Enschede pionierde met een fatbikeverbod in de voetgangerszone van de binnenstad. Amsterdam volgde met plannen voor fatbikevrije zones in het Vondelpark. Juridisch is het een experiment. Maar nood breekt wet.

Maar het mooiste bewijs dat het hele overheidssysteem heeft gefaald, kwam uit Enschede zelf. Nog voordat het verbod was ingevoerd, had een lokale fietshandelaar de ‘slimbike’ al klaarstaan: Een fatbike met net iets dunnere banden die buiten de verbodsdefinitie valt. De handelaar tegen EenVandaag: “Wat ze ook bedenken, wij passen het aan.” Dezelfde handelaar noemde het fatbikeverbod ‘fatshaming’ en ‘discriminatie’, en kondigde aan naar de rechter te stappen. Hij verkoopt er vijftigduizend per jaar.

Wat had moeten gebeuren

Er zijn 3 aspecten waarvoor je een kentekenplaat moet eisen: Een gewicht boven 25 kilo, een rotatiesensor in plaats van krachtsensor en een motor die bij test meer dan 300 watt levert. Hiermee classificeer je de fatbike zonder dat een bakfietsmoeder of een bejaarde op een Gazelle in de problemen brengt. Een verplichte typekeuring bij de RDW, zoals die al bestaat voor de e-step en de bromfiets, had het probleem bij de bron aangepakt: de importeur. In plaats van de politie met rollenbanken op straat mensen te laten controleren, had je de dealer verantwoordelijk gemaakt voor wat hij verkoopt.

Maar daarvoor had je in 2022 moeten handelen, niet in 2027.

Fatbike = Fyra

In het nieuwste plan willen ze voor jongeren een helmplicht invoeren, in het kader van het ‘niet cool’ maken. Maar de kern van het probleem zit hem in dat er honderdduizenden onveilige, illegale voertuigen in het land gebruikt worden, met alle gevolgen van dien. Ondertussen past de fatbike niet eens in een normaal fietsenrek, en krijgt hij op stations uit brandveiligheidsoverwegingen een VIP-plek terwijl de gewone fietser moet zoeken.

De fatbike is de Fyra van het Nederlandse bestuurlijke onvermogen geworden. Elk ander land zou er een sticker, een kenteken of een verbod op hebben geplakt. 7 jaar na de start van het fatbikeschandaal krijgen we een: Helm.